We kunnen ergens heen gaan en er een tijdje blijven. We kunnen op verschillende momenten naar dezelfde plek terug. Maar terug naar dezelfde tijd kan alleen als die tijd op de een of andere manier is vastgelegd. Daar zijn nu meer manieren voor dan ooit. Maar in de dertiende eeuw waren die er nauwelijks, en in de achthonderd jaar daarna is een deel van wat er wél was opgeschreven verloren gegaan of verminkt. Wie het ontstaansverhaal van jenever vertelt, is overgeleverd aan de artsen, de geleerden en de vroege stokers van de dertiende eeuw: dat handjevol mensen dat kon schrijven.
Vergeef het ons dus als we het in dit verhaal niet altijd even nauw nemen met de feiten. Het punt is: dit verhaal is al veel te vaak verteld. Wat we wél zeker weten, is dat jenever zijn naam dankt aan de jeneverbes. Het eerste beschreven gebruik van jeneverbes, als medicijn, komt uit Vlaanderen, vlak bij Brugge. Toen België nog geen België was en er nog oorlogen gevochten moesten worden om de Nederlanden bij elkaar te krijgen.
Als liefhebber van sterke drank ken je jeneverbes waarschijnlijk als een van de belangrijkste ingrediënten van gin. En gin ken je, want je woont niet onder een steen, je hebt een bruisend sociaal leven en je weet wat er om je heen gebeurt. Wat ik probeer te zeggen: gin is overal. Nou, tot aan het eind van de zeventiende eeuw was jenever overal.
EEN KLEINE GESCHIEDENISLES
Zestienhonderd-zoveel. Wij Nederlanders teisterden en plunderden de wereld, en zeilden pas naar huis als er in onze schepen echt geen buit meer bij kon. Zoals elke zeevarende natie in die tijd deden we het goed: een Gouden Eeuw, inderdaad. Tegelijk voerden we een dure oorlog tegen Spanje, die tachtig jaar duurde. Zo'n snelkookpan van omstandigheden levert een tijd van ontdekkingen en uitvindingen op.
De Nederlanders werden dus heel goed in dingen. Stoken, bijvoorbeeld. Jenever in het bijzonder. "Dutch Courage" noemden de Engelse huurlingen die zij aan zij met de Nederlanders vochten het spottend aan het front. Die soldaten voor de hoogste bieder namen de smaak van moutwijn en jeneverbes mee terug naar Engeland.
Schepen vol vers gestookte jenever staken de Noordzee over. En toen, in 1690, de vraag naar jenever groot was, greep de Engelse kroon in. Om minder afhankelijk te worden van Nederlandse jenever maakten de Engelsen een eind aan het monopolie van het vergulde stokersgilde. Overal in Groot-Brittannië gingen kleine ambachtelijke stokerijen open. Omdat het ze aan vakmanschap ontbrak, was wat ze maakten niet zo goed als de Nederlandse jenever. Dus noemden ze het gin.
DE JEUGD IS AAN DE JONGEREN VERSPILD
Er zijn twee soorten jenever: oude en jonge. Het verhaal van de oude jenever hebben we net kort verteld. Jonge jenever is, net als oude, een kind van de oorlog. Van oudsher zit er flink wat moutwijn in jenever, een smaakvol distillaat met een rijke, moutige smaak. Tijdens de Tweede Wereldoorlog was er in het hele land een tekort aan graan, en dus moesten de stokers creatief worden. Ze gingen andere grondstoffen gebruiken, zoals melasse, het dikke, zwarte restproduct van de suikerproductie, als basis voor hun jenever. Met die nieuwe, geïmproviseerde manier van stoken ontstonden twee categorieën: oude en jonge jenever.
THE STILLERY'S OUWE
Genoeg over vroeger. Wat maakt The Stillery's Ouwe nou een oude jenever? De naam is een prachtig staaltje Amsterdams en heeft weinig te maken met de letterlijke betekenis van ouwe. En "oud" slaat, zoals net uitgelegd, niet op de leeftijd van wat er in de fles zit, maar op de oude manier van maken.
De bureaucratie gaf ons een paar strenge regels. Oude jenever moet minimaal 15% moutwijn bevatten. Omdat alles met spelt nu eenmaal ons ding is, kozen we 27% speltmoutwijn als basis. Verder zitten er twee soorten hopdistillaat in, Amarillo en Citra, die het geheel fris maken. Maanzaad zorgt voor body en een amandeldistillaat voor warmte.
En om het vuurtje van de verwarring nog wat op te stoken: we laten onze oude jenever, de Ouwe, wél rijpen. Minimaal drie maanden, meestal zes, op ex-bourbonvaten, en sommige vaten mogen wat langer slapen. Het vat geeft een vleugje vanille en karamel en een lichtgouden kleur. Zie je ook een groene glans? Die komt van een extra tinctuur van Citra-hop.
HÉ OUWE
In Amsterdam roep je "Ey ouwe!" als je een oude vriend ziet: een maat, een makker, een "ouwe pik, ouwe pijp". Een ouwe kan ook je vader zijn, je ouwe heer, de schipper, de kapitein, de baas. Letterlijk betekent het gewoon "oud", maar vat het niet persoonlijk op. Haal een fles en vier het met je Ouwe.
HOE DRINK JE DE OUWE?
Op z'n Amsterdams: als kopstootje. Een tulpglaasje Ouwe, tot de rand gevuld, met een koud, hoppig pale ale ernaast. De eerste slok neem je zonder het glas op te tillen: voorover buigen, handen op je rug. Dan een slok bier, en de hop in de jenever vindt de hop in het bier. Zin in iets chiquers? Roer een Martinez, de opa van de martini: 45 ml Ouwe, 45 ml zoete vermout, 5 ml maraschino en twee dashes sinaasappelbitter, op ijs, in een gekoelde coupe.
De jury's waren het met ons eens: Best Dutch Genever bij de World Gin Awards 2021, en zilver met 90 punten bij de IWSC 2020.
Je bestelt de Ouwe meteen in onze webshop!